Bozakwethu, Umnyango wabiza umhlangano oyisipesheli ukudingida umbiko ngezinhlelo zama-workshop ezabanjwa ngonyaka ka 2000 ezweni lonke jikelele. Lamalinge ama-workshops kwakuhloswe ngawo ukubuyekeza inqubekela-phambili yoguquko eNgosini kaZwelonke yokulondoloza amabhuku nemibhalo. Safundisisa ngokucophelela yonke imibhalo eyethulwayo, sacubungula lezozinto ezagxekwa kanjalo nemibono eyakhayo nokwakuhloswe ngayo ukubumba indlela eyakhayo neqonde phambili. Okokuqala, sithanda ukunibonga ngobuqotho nokushesha kwenu ukuphendula ngalezinhlelo zama-workshops.
ukubuyekeza inqubekela-phambili eyenziwe mayelana nezinguquko ngokubheka ubuhlakani bamaqhinga, izinhlelo nenqubo esetshenzisiwe ukudweba isiphakamiso soguquko sokuhlahla indlela, ukubeka izinhloso-nqangi ngokuthathela ohlaziyweni lwenqubekela-phambili noma ekwehlulekeni kwayo ukucubungula ukuthi ama-workshops ngabe abe yimpumelelo yini ekunxenxeni nokuthola ekwesekweni yizigaba ezahlukene zoguquko njengoba kuhlose imigomo nomthetho kahulumeni ukuphenya ukuthi izindlela zokusabalalisa imibiko ngezinhloso zoguquko nenqubo yonkana kubonakala njengokuyikho yini emehlweni abasebenzi.
ukubeka phambili ubudlelwana obuphakathi kwalowo oyiso noma owengamele umsebenzi nalabo abasebenza ngaphansi kwakhe.
Sikuphawule ngokweneliseka ukuthi ama-workshops akleliswe njengethuluzi eliwusizo nesigcawu sokudingida izindaba ezithinta uguquko yiwo wonke amalunga abasebenzi, lokhu futhi kukhombise ukuthi abasebenzi bazimisele ukuba yingxenye yenqubo nokuzibophezelela ekuguquleni iNgosi kaZwelonke yokulondoloza imibhalo namabhuku, nokho ibekhona leyomithonselana engalufuni ushintsho. Ngaphezu kwalokhu, siyajabula ukuthi ngokuhamba kwesikhathi kwahlaluka kwabaningi ukuqondisisa okwenele ngezinhloso zama-workshops, izibonelo nje ukuxoxa ngokwesaba okukhona kubasebenzi nemibuzo mayelana noguquko kanye nenselelo yentando yeningi, ukudingida nempikiswano ngesithombe esiphelele soguquko njengoba sethulwe kumthethosivivinywa nakweminye imithetho.
Umphumela wokukleliswa kwama-workshops eqophelweni eliphakeme nanjengethuluzi eliwusizo kuyizinkomba zokuthi abasebenzi bebelidinga lelithuba, nendawo ephephile yokuthola ithuba lokwazana kangcono nozakwabo ngokujula kokwahluka kwabo ngabanye, izipiliyoni kanye namasiko abo, hhayi nje kuphela njengabantu abasebenzela inhlangano eyodwa. Kodwa-ke izinkinga eziphathelene nokungabekezelelani ngokwebala noma ukungahloniphani ngokwamasiko yiyona nto ebonakala isasalele ngemuva futhi idinga ukulungiswa, kanti sizokulungisa lokhu maduze nje.
Kusobala ukuthi kunokuvumelana kubo bonke abasebenzi ngesidingo soguquko enhlanganweni yethu. Lomphumela usho izinto ezingefani kubasebenzi abehlukene.
Kwabanye abasebenzi, isiko elikhona eNgosini kaZwelonke yokulondoloza imibhalo namabhuku alikaguquki ngokwenele ukufika ezingeni lapho bebona izifiso zabo ngoHulumeni waseNingizimu Afrika wentando yeningi sezifezekile, ikakhulu emsebenzini. Isigaba esimaphakathi sokuphatha emsebenzini sisafukamelwe kakhulu ngabamhlophe, bese kuthi imisebenzi emningi yokweseka yenganyelwe ngabamnyama. Noma ikhona imigomo ebekiwe ebhekele ukuqashwa kwabantu ababencishwe amathuba phambilini, awabonakali amathuba lapho abamnyama bekhushulelwa khona ezikhundleni zokuphatha - kwaphawulwa ngesikhathi sokubanjwa kwama-workshop.
Bonke abasebenzi babona sengathi umfutho, noma uqeqesho lwezinguquko alunikwanga ukubaluleka okufanele. Abanye babasebenzi abamhlophe basho nokuthi akwenele ukufundiswa ngokwamukela uguquko njengomgomo, kodwa kufanele banikwe nosizo olungabenza bakwazi ukusebenza njengabaphathi noma yiso labaphathi abaguquke ngempela. Ngaphansi kwesimo sokungaqondi ngezindlela zokuphatha esikhathini esisha soguquko, kungenzeka abaphathi basoleke njengabantu abangahambisani noguquko, ekubeni kuwumphumela wokungazi ukuthi kumele benze kanjani ngendlela ehlukile.
Kunezinkomba eziqinile kwabamhlophe zokuthi uguquko luyinqubo embaxa-mbili. Kubona kubonakala sengathi abanye babasebenzi abamnyama bacabanga ukuthi ngabamhlophe kuphela okufanele bashintshe, hhayi bona. Abasebenzi abamhlophe babona sengathi abanye babasebenzi abamnyama abayishayi ndiva imizamo yabo yokwenza ngendlela ehlukile.
Thina, eMnyangweni siyalulalela loluvo. Ngokulumbaniswa kwengosi yokuphatha abasebenzi endaweni eyodwa, izinkinga nezindaba eziphathelene nokusebenza kwenqubo yokuqasha engavuni muntu, sekuzoxazululeka kalula kunasekuqaleni lapha eNgosini kaZwelonke yokulondoloza imibhalo namabhuku. Umnyango umatasa nokugqugquzela izinhlelo zokuqeqesha abangamehlo abaphathi, izinhlelo ezifundisa ngoguquko kanye nalezo zokuqeqesha eziyoqondana nezinkinga ezibalulwe ngabasebenzi.
Iqhaza lethu kuyoba wukuxhumanisa lezi zinhlelo zokuqeqesha. Siyophinde sixoxisane nengosi yokuqeqesha yoMnyango ukuba ibumbe izinhlaka zabeluleki abethembekile eziyohambisana nohlelo lokuqasha olungavuni muntu nolubhekiswe kulabo ababencishwe abathuba esikhathini saphambilini. Siyosebenzisa iqhinga labeluleki, elidwetshwe eNgosini kaZwelonke yokulondoloza amabhuku nemibhalo, njengesiqaliso esiyosetshenziswa ekwenzeni iziphakamiso.
Saphinde saphawula ukuthi izindaba zoguquko eziqondene nokusebenza engosini yomphakathi yokulondoloza imibhalo namabhuku yanakwa cishe yibo bonke ababebambe iqhaza kuma-workshops. Izindaba eziqondene nemikhakha ethile oguqukweni ezifana noshintsho ekuhloleni ukukhiqiza kwabasebenzi, ukuthenga nokutholwa kwempahla, ukuhlela nokuchazwa kwayo akuzange kuphikiswane ngakho ngaphandle kwalokho okwakugqugquzelwa ngabaphethe uhlelo. Abasebenzi azange baveze iziphakamiso zendlela okungaqhutshwa ngayo ekuletheni izinguquko zokuletha izidingo zomphakathi. Singafisa ukubona ama-workshops edingida izindaba eziqondene ngqo nemisebenzi emisha nezinselelo zakhona eziwumphumela woguquko, lapha singabalula inqubo yentando yeningi yokuphatha abantu, isiko elisha lokwengamela, insebenziswano enhle yamathimba nokuwavuselela kanye nokulethwa kwezidingo ezifunwa wumphakathi qobo lwawo. Izindaba zemisebenzi yobungcweti akudingekile ukuba ikleliswe ngokufanayo nezinguquko eziphathelene nezabasebenzi, futhi sicela abasebenzi ukuba baqonde ukuthi izinguquko emikhakheni yemisebenzi njengoba iqoshwe emthethweni ziyokweseka isiqu nemisebenzi yeNgosi kaZwelonke yokulondoloza imibhalo namabhuku ngokuqhakambisa indlela yokusebenza esobala nenokuzibophezelela. Sizobhekana nalezizindaba njengengxenye yeqhinga elisha lokwenza izinto nokugqugquzela abasebenzi ukuba babambe iqhaza.
Umnyango ukuphawula ngentshisekelo nangentokozo ukuthi inqubo eningi namaqhinga ezinguquko aseyasebenza eNgosini yokulondoloza amabhuku nemibhalo.
Isibonelo salokhu kungaba ukufezeka kokusebenza komgomo wokuthuthukiswa nokuqashwa kwalabo ababencishwe amathuba phambilini nokuqasha okungavuni muntu. Ngesikhathi kuqokwa inhloko yoGuquko, kwakuvela isithombe sabasebenzi balengosi esinezinkomba zemigomo yakudala yobandlululo. (Bona izibalo ezihlaziya izigaba zabasebenzi nezasetshenziswa ngesikhathi sama-workshops). Namuhla sesiyakwazi ukubona umehluko osewenzekile. Noma kunjalo, usemningi umsebenzi okusafanele wenziwe ukuzuza inselelo nezinjongo ezibekwe eMthethweni wokuqasha ongavuni muntu (Employment Equity Act). Nokho, senelisekile ngenqubo namaqhinga abunjiwe ukuzuza isimo lapho wonke umuntu ethola ukumelwa, sicabanga ukuthi lenqubo ilungile futhi ayenzeleli nokuthi singakhela phezu kwayo. Indawana ebonakala ibuthaka nengaphawulwa wukwentuleka kwezinhlelo ezanele zokweluleka.
Ingxenye ethile yabamnyama seyizwakalise ukwesaba kokuthi ukuqashwa kwabo kungenzeka kube wukwenza nje noma ukuthenga amehlo, kanti abathile kwabamhlophe sebezwakalise umbono wokuthi kungenzeka kulindelwe lukhulu kubo njengokwethekelisa ngolwazi kozakwabo ngaphandle kokuhlomula okuthile, lesi yisimo esingasho ukuzikhandla ngokusiza ozakwabo abamnyama bese ekugcineni belahlekelwa wumsebenzi. Sekuphawulekile futhi ukuthi abasebenzi asebenesipiliyoni banokuziqhayisa ngokuqeqesha abasebenzi abasha. Lokhu kuyokwesekwa ngeqhinga eliyoboshwa ngokuhlanganyela nengosi yabasebenzi emnyangweni weDACTS.
Siphawulile imibono yabasebenzi ngokwehlukana okukhona ethimbeni lokuphatha. Abasebenzi kufanele baqonde ukuthi, njengoba bekwazi ukuthola ithuba lokugxeka kanjena, lokhu kubonisa ukuthi inde indima esesiyihambile ngasohlangothini lokukwazi ukukhuluma ngenkululeko. Okunye, yizinkomba zegxathu elibanzi lezinguquko esikweni lalenhlangano. NjengeNgosi kaZwelonke yokulondoloza imibhalo namabhuku, umsebenzi wami wokuqala ukwakha ithimba elibumbene lokuphatha. Indlela esisebenza ngayo sivulele wonke umuntu ukuthi azoxoxisana nathi ngokunjalo nezinyunyana zabasebenzi. Imihlangano yomnyango inika izimenenja indawo ephephile lapho kungacutshungulwa khona izindaba nezinkinga ezithile ezithinta imisebenzi yabo. Lokhu kumbandakanya inkululeko yokuxazulula ukungaboni ngaso linye phakathi kwamalunga omnyango ngaphandle kokufaka bonke abasebenzi.
Ngaphandle kwezinkinga zokuxhumana okungahlelekile phakathi komnyango nabasebenzi, abasebenzi bonke bezwakalisa kabanzi ukungabi sobala kohlelo lokuhlolwa noma ukubuyekezwa kwemisebenzi yabo nokuholela ekwenyusweni kwamaholo abo noma ukukhushulelwa emaqophelweni aphezulu. Lenkinga seyilungisiwe ngu Ms Ngele, ongu Mqondisi Wengosi yabasebenzi eMnyangweni.
Siyaphawula ukuthi abasebenzi baveza umbono wokuthi iNgosi kaZwelonke yokulondoloza amabhuku nemibhalo sengathi ayithathelwa phezulu wuMnyango kaDACTS. Ezinkingeni esibhekene nazo yilezo zesabelo-mali esincane, ukungabikhona kwezinsiza ezenele nokuba nabasebenzi abancane. Siyazama ukubhekana nalenselelo, kokunye ngokuxhumana noMqondisi -Jikelele, iPhini elisha loMqondisi-Jikelele u-Mr Wakashe, kanjalo noMqondisi omusha wezabasebenzi. Ngifisa abasebenzi bazi ukuthi ukuqashwa kwami njengoMqondisi oMkhulu, esikhundleni Somlondolozi kaZwelonke wamabhuku nemibhalo, kube okukaMs Gilder njengoMqondisi, ngokunjalo nokuzokwenzeka maduze kokuqokwa koMazisi kaHulumeni, okuyoba sezingeni loMqondisi, konke lokhu yizinkomba zikaDACTS zokubuka ngeso elibalulekile umsebenzi walengosi.
Sengivala, sithanda ukuphinda sizwakalise ukubonga kubo bonke abasebenzi ngeqhaza elahlukene negalelo kulenqubo yoguquko ethatshathwe yiNgosi yokulondoloza amabhuku nemibhalo. Izimpendulo zenu ezakha ngokugxeka zibe wusizo olukhulu ngoba zibe yizinkomba zendlela eya phambili. Sikwisimo lapho sonke sifunda khona. Ikakhulu mina njengoba ngisemusha nje kulesi sikhundla. Nginikwe amandla wuNgqongqoshe, iPhini likaNgqongqoshe kanye noMqondisi-Jikelele ukuguqula iNgosi kaZwelonke yokulondoloza amabhuku nemibhalo nokuyibuyekeza ukuze ikwazi ukuzuza izinhloso nezinjongo zayo nokuphumelela ekwethuleni izidingo-nqangi zomphakathi. Kuyinhloso yami futhi ukuqikilela ngeqhaza lalengosi emndenini wayo okuyiDACTS, ngoba ngikholwa wukuthi sekuyisikhathi eside isekudingisweni. Sonke kumele siqonde inselelo ehambisana noguquko, nezibophezelelo ezidalwa ngamalungelo athile esinawo. Sekufanele siqale sifunde ngalokho okulindelwe kithi kanjalo nezimfuno zethu. Kufanele siqonde ukuthi amaholo ethu akhokhwa ngabakhokhi-ntela, thina siqashwe njengabasebenzi bomphakathi, ngakho isibophezelelo sethu sokuqala ngabantu bese kuba wuHulumeni waseNingizimu Afrika. Kumele sibeke phambili abantu bakithi, lokhu siyokuveza ngendlela esisebenza ngayo. Lenqubo yokwenza yileyo eyisisekelo ebuntwini be-Batho Pele (Abantu Phambili).
